Ο κύκλος της ζωής του πλοίου

• 
• 

Η κατασκευή του πλοίου γίνεται στο ναυπηγείο το οποίο αποτελεί μια από τις πιο σύνθετες βιομηχανικές μονάδες στις οποίες εργάζεται πολυάριθμο ανθρώπινο δυναμικό, εργατοτεχνικό και επιστημονικό. Η εγκατάσταση των ναυπηγείων γίνεται συνήθως σε επίπεδες παράκτιες περιοχές με καλό κλίμα που εξασφαλίζει ανεκτές συνθήκες εργασίας το μεγαλύτερο διάστημα του έτους και δυνατότητες οδικής ή σιδηροδρομικής σύνδεσης με το εθνικό δίκτυο, παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και γλυκού νερού.  Στο ναυπηγείο   συγκεντρώνονται όλα τα απαραίτητα υλικά και μηχανήματα για την κατασκευή των επί μέρους εξαρτημάτων και την τελική συναρμολόγησή τους σε πλοίο. 

Αποτελούνται συνήθως είτε από μόνιμες δεξαμενές, το δάπεδο των οποίων βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας με την είσοδο του νερού να εμποδίζεται με κατάλληλα τοποθετημένο θυρόπλοιο το οποίο αφαιρείται κατά την καθέλκυση ενός πλοίου, πλωτές δεξαμενές ή και ναυπηγικές κλίνες, δηλαδή ελαφρά κατηφορικούς χώρους που καταλήγουν στη θάλασσα. 

Στα σημερινά ναυπηγεία, η κατασκευή των πλοίων έχει εκσυγχρονισθεί μέσω της αυτοματοποίησης της παραγωγής, της ταχύτερης και ακριβέστερης κοπής των ελασμάτων και του χωρισμού της ναυπήγησης σε δύο ή περισσότερα τμήματα (πρυμναίο, μέσο, πρωραίο) και της συγκόλλησής τους πριν την καθέλκυση.  

Μετά το τέλος της ναυπήγησης και πριν την οριστική παραλαβή ενός πλοίου, γίνονται δοκιμές με σκοπό τον έλεγχο της καλής και αποδοτικής λειτουργίας όλων των συστημάτων του. Συνήθως το ναυπηγείο είναι υποχρεωμένο από τη σύμβαση ναυπήγησης, να εγγυηθεί μια ελάχιστη ταχύτητα σε ορισμένο εκτόπισμα με δεδομένη ιπποδύναμη και κατανάλωση καυσίμου. Οι τυποποιημένες δοκιμές ταχύτητας, όπως αποκαλούνται συνήθως, γίνονται για να καθορισθεί η σχέση μεταξύ ταχύτητας, μηχανής και στροφών έλικας ανά λεπτό, σε καθορισμένες καταστάσεις εκτοπίσματος και διαγωγής. 

Οι δοκιμές που γίνονται στη συνέχεια εν πλω περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων  δοκιμές πηδαλίου, αγκυρών, λεβήτων, λήψης και απόρριψης έρματος εκτέλεση ελιγμών, μέτρηση χρόνου και απόσταση κράτησης ενώ παρακολουθούνται οι κραδασμοί που ενδεχομένως εμφανίζονται σε διάφορα σημεία του πλοίου, τη μηχανή πρόωσης και τον άξονα καθώς και ο θόρυβος τόσο στο χώρο του μηχανοστασίου όσο και στα διαμερίσματα ενδιαίτησης του πληρώματος και των επιβατών. 

Όπως είναι γνωστό, το θαλάσσιο περιβάλλον προκαλεί διάβρωση της χαλύβδινης κατασκευής του πλοίου κατά τη διάρκεια της ζωής του. Διάβρωση είναι η φθορά ή η αποσύνθεση του μετάλλου λόγω χημικών ή ηλεκτροχημικών αντιδράσεων από το θαλάσσιο νερό που είναι πολύ καλός ηλεκτρολύτης. Αποτέλεσμα αυτής είναι η μείωση του πάχους και της αντοχής του μετάλλου και η αύξηση της τραχύτητας της επιφάνειας που συντελεί στην αύξηση της αντίστασης τριβών, δηλαδή στη μεγαλύτερη δαπάνη ενέργειας για την πρόωση του πλοίου. 

Για να αντιμετωπισθεί η φθορά απαιτείται η συντήρηση της γάστρας του πλοίου και η διατήρησή της σε καλή κατάσταση για να ανταποκρίνεται στους κανόνες ασφάλειας, να είναι οικονομικά συμφέρουσα η χρήση του και για να έχει καλή εμφάνιση ώστε να δίνει το αίσθημα ασφάλειας στους ναυτικούς και τους επιβάτες του. 

Τόσο για την ταξινόμηση των πλοίων όσο και τον έλεγχο της περιοδικής συντήρησής τους, σημαντικό ρόλο παίζουν οι Νηογνώμονες. Ο παλιότερος Νηογνώμονας είναι ο Lloyd’s Register of Shipping που δημιουργήθηκε στις αρχές του 18ου αιώνα, όταν ο ιδιοκτήτης ενός καφενείου στο Λονδίνο παρακινούμενος από το ζωηρό ενδιαφέρον του για τα πλοία δημοσίευσε για πρώτη φορά το 1734 την εφημερίδα Lloyd’s List η οποία συνεχίζεται να εκδίδεται μέχρι σήμερα. 

Οι κινήσεις των πλοίων σε κυματισμό είναι πολύπλοκες και η μελέτη της συμπεριφοράς τους θεωρείται σημαντική για την ευστάθειά του. Οι κινήσεις που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η κατακόρυφη βύθιση και ανάδυση,  η εγκάρσια κλίση (διατοιχισμός) και η περιοδική στροφή κατά το διάμηκες (προνευστασμός). Η μείωση του διατοιχισμού των πλοίων υπήρξε αντικείμενο  εκτενούς έρευνας με αποτέλεσμα σήμερα να είναι διαθέσιμα αρκετά μέσα όπως ειδικά πτερύγια, διατάξεις σταθεροποίησης, κ.α. 

Τα πλοία υπόκεινται σε συστηματικές περιοδικές επιθεωρήσεις με σκοπό να επιβεβαιωθεί ότι είναι αξιόπλοα και ικανοποιούν τις απαιτήσεις διεθνών συμβάσεων και εθνικών κανονισμών που αφορούν στην πρόληψη της ρύπανσης, την ασφάλεια στη θάλασσα, την καλή κατάσταση των σωστικών μέσων, των ναυτιλιακών βοηθημάτων, των μέσων επικοινωνίας, κ.α. Σήμερα υπάρχει ένα εναρμονισμένο σύστημα επιθεωρήσεων των πλοίων που εξασφαλίζει τη διενέργεια παράλληλων ετήσιων, ενδιάμεσων και άλλων περιοδικών επιθεωρήσεων για την διατήρηση της κλάσης τους και την ανανέωση βασικών πιστοποιητικών τους.  

Η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα έχει λάβει μέτρα για την ασφαλή και περιβαλλοντικά φιλική ανακύκλωση των πλοίων που φτάνουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Τα επόμενα χρόνια, κάθε νέο και υπάρχον πλοίο θα διαθέτει ένα λεπτομερή κατάλογο δυνητικά επικίνδυνων υλικών ώστε με βάση αυτό οι εγκαταστάσεις ανακύκλωσης να μεριμνούν για την απομάκρυνση και διαχείριση των επικίνδυνων υλικών που βρίσκονται στον κατασκευαστικό ιστό, τον εξοπλισμό, τα λειτουργικά κατάλοιπα αλλά και τα εφόδια του κάθε πλοίου.